 |
|
تبليغات :
|
|
|
|
اخبار هم آواز در سايت شما :
|
برای دريافت كد جهت نمايش لينك ها و جديدترين اخبار هم آواز در وب سايت يا وبلاگ خودتان لطفا اينجا كليك نمائيد |
|
|
آمار بازديد از سايت :
|
 بازديدهاي اخير:
سال:
| • 2006: |
22,136 | | • 2007: |
315,379 | | • 2008: |
2,169,763 | | • 2009: |
4,574,555 | | • 2010: |
1,106,957 | | • جمع كل: |
8,156,697 |
ميانگين:
| • هر ساعت: | 610 |
| • روزانه: |
14,644 |
| • ماهانه: |
445,440 |
| • سالانه: |
5,345,216 |
|
|
|
Who's Online :
|
در حال حاضر 142 مهمان و 0 کاربر در سایت حضور دارند .
خوش آمدید ، لطفا جهت عضویت در سایت فرم مخصوص عضویت را تکمیل نمائید . |
|
| |
هم آواز News : گفتگو با دكتر افشين يداللهى شاعر و ترانه سرا
ارسال شده بوسیله admin در مورخه : یکشنبه، 18 شهریور ماه ، 1386 ساعت : 08:27 (370 مشاهده)
|
|
دكتر افشين يداللهى متولد ۱۳۴۷ در اصفهان است. مى گويد بزرگ شده تهران است و زبان ترانه اش هم، زبان ترانه هاى پايتخت است. دكتراى وى در رشته روانپزشكى است. بسيار پر مشغله است.
مى گويد كه «ضرب» تدريس مى كرده. مى گويد براى گفت وگو وقت چندانى ندارد و لااقل ۱۰ بار در يك گفت وگوى ۴۵ دقيقه اى، تلفن همراهش گفت وگو را قطع مى كند و يك بار هم به مدت ۵ دقيقه مشغول رفع مشكلى مى شود كه در نشست «ترانه»ى فرهنگسراى دانشجو پيش آمده. اين نشست يكى از پر مخاطب ترين نشست هاى «ترانه» در تهران است كه پنجشنبه هاى هر هفته، ساعت ۲ تا ۵ بعدازظهر برگزار مى شود. يداللهى، يا مشغول مطب خود است يا ارتباط با هنرمندان يا هماهنگى با آهنگسازان و خوانندگان يا چرخاندن نشست و احتمالاً بسيار كارهاى ديگر كه با زندگى وى گره خورده است؛ بازندگى يك ترانه سراى موفق و پركار كه بخش قابل توجهى از ترانه ها و تصنيف هاى اجرا شده در سريال هاى پر بيننده تلويزيون از آثار اوست: مدار صفر درجه، پول كثيف، ماچند نفر، آدمخوار، من نه منم، شب دهم، مسافرى از هند، نيمكت، توى گوش سالم ام زمزمه كن، خوش ركاب، O+ («اُ»ى مثبت)، خوش غيرت و ...
وى با خوانندگان صاحب نامى چون اعتمادى، قربانى، تاجيك و عصار در آلبوم هاى مختلف همكارى داشته است. پس از رفع مشكل نشست مى پرسد: «يك نفر چند بار بايد روى اعصاب تان راه برود تا عصبانى شويد؟»
مى گويم: «يازده بار!» مى گويد: «شما بار چهارم از كوره در مى رويد. مطمئن باشيد! من كارم روانپزشكى است.» و خيلى سريع از در فرهنگسرا مى رود بيرون كه به كار بعدى برسد. در اينجا اعتراف مى كنم كه معدل من «بار دوم» است و دكتر يداللهى در تخمين «چهار بار» دچار اشتباه شده است!
* بگذاريد از يك سؤال شخصى شروع كنم؛ فرق ميان عروض به كار رفته در شعر و عروض مورد استفاده در ترانه در چيست؟ چون به نظر مى رسد كه كار برد برخى هجاهاى اضافى كه در شعر «سكته» محسوب مى شوند در ترانه بلا مانع است...
تقطيعى كه در ترانه ها و شعر عاميانه معمول است كمى متفاوت از تقطيعى است كه در شعر به زبان رسمى انجام مى شود. خيلى از كلمات در زبان محاوره به شكل ديگرى- جدا از تلفظ هجايى شان در زبان كتابت- كار برد دارند. مسأله ديگر بر مى گردد به ملودى كه بايد بيايد و ترانه را كامل كند. ما در ملودى خيلى از «مصوت» ها را مى توانيم «بكشيم» يا خيلى از «مصوت» ها وقتى در فضاى ملودى قرار مى گيرند در هجاهاى قبلى ادغام مى شوند؛ ولى اين به آن معنا نيست كه ترانه سرا نبايد نسبت به وزن عروضى آشنايى داشته باشد؛ بلكه وى بايد آشنايى كامل نسبت به ريتم و شكست ريتم و سكته هاى مليح و قبيح در حوزه عروضى داشته باشد و بداند كه فلان هجا سكته است منتها «قابل پوشش» در حوزه ملودى است. وقتى ترانه سرا به لحظه اى زيبا در ترانه دست مى يابد نبايد يك «سكته» مانع ارائه آن شود به شرط آن كه جايگاه آن سكته در ملودى ساخته شده به شكلى تعريف شود كه در هنگام شنيدن به گوش نرسد. به هر حال ترانه يك اثر شنيدارى است نه ديدارى. مسأله ديگرى كه بايد به آن توجه شود مسأله قافيه است. ما در ترانه با «قوافى آوايى» هم مواجهيم كه در شعر به زبان كتابت «قافيه درست» محسوب نمى شوند مانند سقوط و سكوت يا خونه م و جونم. اينها در واقع با هم هم قافيه نيستند اما در حوزه شنيدار تأثير موسيقايى «قافيه» را القا مى كنند.
* چطور بايد يك ترانه سرا بفهمد كه يك «سكته» به وسيله ملودى قابل پوشش است؟
به هر حال ترانه سرا بايد با موسيقى آشنايى داشته باشد. حداقل اش آن است كه اگر آهنگساز نيست و خودش قادر به ارائه ملودى نيست، بتواند با ذهنيت موسيقايى ترانه اش را زمزمه كند و بخش هاى غيرقابل تلفظ را در ملودى تشخيص دهد. ممكن است آن ملودى زمزمه شده يك ملودى حرفه اى نباشد اما مشكلات را مشخص مى كند.
* اين عروضى كه برمبناى آن ترانه شكل مى گيرد، چه تفاوتى باوزن هجايى دارد؟
من شخصاً در اين حوزه تحقيق نكرده ام اما تحقيقاتى در سال هاى اخير شده كه دال بر متفاوت بودن اين ۲ حوزه است. من چون خودم نوازنده «ضرب» هستم و سال ها آن را تدريس كرده ام، سكته ها را مى توانم در كار خودم مشخص كنم و با تقطيع اين كار را نمى كنم. به شكل تجربى مى توانم تفاوت ها را دريابم اما به شكل «تعريف مشخص» نمى توانم درباره اين تفاوت ها صحبت كنم.
* يك سؤال مهم در عرصه ترانه سرايى آن است كه چرا اكثر شاعرانى كه وارد اين حوزه مى شوند، شكست مى خورند؟ از پيشگامان صحبت نمى كنم چون به هر حال ترانه كه از آسمان نيامده، شاعرانى بوده اند كه وارد اين حوزه شده اند و كارهاى ماندگارى هم خلق كرده اند؛ منظورم بيشتر متوجه متأخرهاست كه مى آيند و متنى را ارائه مى دهند كه نه ترانه است نه شعر؛ نه شاعران را راضى مى كند نه ترانه سرايان را. مارماهى است نه مار است نه ماهى. برخى از اين شاعران، اتفاقاً شاعران خوبى هم هستند كه در عرصه شعر موفق هم بوده اند و تصاوير زيبايى را خلق كرده اند...
تمام داشته هاى ما از ترانه، لزوماً از طريق شاعران به ما نرسيده! «ترانه»- يعنى فضايى كه ما با اين كلمه «تعريف» اش مى كنيم- شعرى مردمى است كه از فرهنگ مردم هم تغذيه كرده و مى كند. «ترانه» سال ها گفته شده توسط مردم عامه و خيلى هم پايبند روابط و قوانين و اصول ادبى هم نبوده، ولى دلنشين بوده؛ و به عنوان بخشى از ميراث فلكلور ادبى ما هميشه بوده و خواهد بود. قدر مسلم آن است كه بخش اعظم «ترانه» امروز، داشته هايش را از آن حوزه مى گيرد؛ اين كه ساده و روان است مربوط به اتفاقات مشتركى است كه براى مردم كوچه و بازار مى افتد. زبان مردم وقتى به شكل هنرى عرضه شده، برخى ادبا را هم وارد اين حوزه كرده كه بر وزن و قافيه و صناعات ادبى هم مسلط بوده اند و هوشمند هم بوده اند چون كه توانسته اند دانسته هاى خود را با داشته هاى مردم منطبق كنند. شايد اين طور بتوان گفت كه آنچه ما اكنون به نام «ترانه» داريم جمع بندى و معدلى است از فرهنگ و زبان و فلكلور مردم ايران از يك طرف و امكانات زبان ادبى ما. به همين دليل است كه ما اكنون مى دانيم وزن بايد رعايت شود، قافيه بايد رعايت شود. مراعات نظير و خيلى از آرايه هاى ادبى بايد در ترانه رعايت شوند. نخستين كسانى كه در حوزه ترانه- كه آن موقع تصنيف بوده- شناخته شده هستند عارف و شيدايند. همان موقع هم كسان ديگرى بوده اند كه تصنيف مى ساختند اما نامشان در حافظه ها نمانده. به نظر مى رسد اين محدوده زمان مشخص، زمانى است كه يك نفر پيدا مى شود كه تصانيفى را مى گويد كه اين تصانيف اصول ادبى در آن رعايت مى شود، اصول شعرى در آن رعايت مى شود، قافيه رعايت مى شود، همراهى با موسيقى دارد و شاعر و آهنگساز هم يك نفر هستند- كه اين آخرى، در مورد افراد گمنام هم مصداق داشته- اما به دليل انطباق اثر ارائه شده با موازين ادبى و موازين موسيقايى اين افراد شاخص مى شوند. بعد ملك الشعراى بهار و خيلى هاى ديگر وارد اين عرصه مى شوند؛ تا اين تصنيف مى رسد به دوره اى كه شست و رفتگى اش در دوره «رهى معيرى» و «بيژن ترقى» به نهايت خودش مى رسد؛ و اين نقطه عطفى است كه شاعران و ترانه سرايان مردمى در يك نقطه به هم مى رسند و يكى مى شوند. اين جريان وقتى به «رهى معيرى» مى رسد ديگر «اثر»، هم ساده و روان است و هم كلمات به دقت انتخاب شده اند و نهايت وسواس ادبى در همنشينى و جانشينى آنها به كار رفته است...
* البته اين توضيحات كاملاً لازم بود اما سؤال من اين نبود! من پرسيدم كه چرا شاعران عموماً هنگام ورود به عرصه ترانه سرايى ناموفق اند؟
منظور من بيشتر صحبت درباره آن بخشى از سؤال شما بود كه گفتيد «ترانه كه از آسمان به زمين نيامده»؛ مى خواستم بگويم كه تنها خاستگاه ترانه، شعر نبوده است.
* اما بامداد بر شعر كلاسيك مسلط بوده...
بله، به هرحال! منظور اين است جريان ترانه اى كه ما اكنون داريم مجموعه اى از همه اين هاست. هر كسى به نوعى كمك كرده است. حالا ديگر ترانه، خودش مى شود يك حوزه مستقل؛ كه از جاهاى مختلفى وامدار است و فقط از شعر كلاسيك وامدار نيست. به همين دليل در اين مرحله، صرف يك شاعر كلاسيك بودن كفايت نمى كند براى ورود موفق به اين حوزه. اغلب هم شاعران كلاسيك نگاه از بالا به اين حوزه دارند و فكر مى كنند كه ترانه شكل ضعيف شده شعر است و برخى هاشان كه اصلاً ورود به اين حوزه را در شأن خود نمى بينند! تصور ايشان اين است كه سهل انگارانه شعر گفتن به زبان محاوره، يعنى ترانه سرايى! در حالى كه ترانه، اصولاً چيز ديگرى است از جنس ديگرى است و چون از لحاظ آكادميك هم هنوز جمع بندى نشده، تنها با معيار تجربه قابل شناخت و درك بيشتر است؛ و متأسفانه اين تجربيات هم هنوز جمع بندى نشده؛ بنابراين هر كس كه وارد اين حوزه مى شود مدتى دچار گيجى و سردرگمى است مخصوصاً اگر از شعر كلاسيك هم آمده باشد. آنهايى كه از «ترانه» شروع مى كنند اتفاقاً اين سردرگمى را كمتر دارند؛ چون بدون پيش فرض سعى مى كنند كه حس واقعى شان را ارائه دهند نه اين كه سعى بر «حس نمايى» داشته باشند. برخى از آنها كه از شعركلاسيك وارد اين حوزه مى شوند، آنقدر كه پيچيده فكر مى كنند به لحاظ پيچيدگى از سادگى و روانى ترانه دور مى شوند. بايد ظرايف ترانه را جداگانه ياد گرفت، جداگانه تجربه كرد و جداگانه با آزمون و خطا به آن رسيد. دانستن اصول شعرى براى ورود به عرصه ترانه سرايى اگر لازم باشد، به هيچ وجه كافى نيست! گرچه ترانه زير مجموعه شعر است اما يك حوزه تخصصى است.
* معيارهاى يك ترانه خوب چيست؟
ترانه خوب در قضاوت هاى مختلف، ممكن است متفاوت باشد. ترانه خوب آن است كه به هدفى كه مى خواسته برسد و در راه رسيدن به آن هدف از عناصر خوب و سالم استفاده كند. بايد نو آورى داشته باشد. ممكن است كه موضوع تكرارى باشد اما زاويه ورود به موضوع و پرداخت موضوع بايد تازه باشد. عناصر به كار رفته بايد در درون خودشان و در حوزه كاربرد كلمه متناسب باشند. كلمه اى خارج از اين محدوده مورداستفاده قرار نگيرد؛ عبارتى، تعبيرى و تصويرى غير همجنس با اين مجموعه وارد آن نشود. مثلاً اگر در ترانه اى كه ادعاى تعهد و تعمق و كشف ظرايف جهان پيرامونى را ندارد، ناگهان با بيتى عارفانه وعميق و پيچيده مواجه شويم حتى اگر اين بيت، بسيار زيبا باشد نقطه ضعف آن ترانه محسوب مى شود چون تناسب را برهم زده. در نهايت، يك ترانه بايد موسيقى مناسب خودش را هم پيدا كند؛ ملودى و اركستراسيون مناسب و اجراى مناسب را. در ترانه بايد از عناصر آسان، صميمى و نزديك به ذهن استفاده كرد نه از عناصر دم دستى و تكرارى و مستعمل.
* چقدر يك ترانه سرا مجاز است كه ازتصاوير استفاده شده در شعر ديگران نه ترانه ديگران استفاده كند؟
مى شود از «رفرنس» هاى ادبى موجود در شعر شاعران بزرگ- مثلاً حافظ- استفاده كرد اما نبايد به گونه اى باشد كه انگار ترانه سرا بى هيچ زحمتى فقط همان «بخش» را در ترانه خودش «جاسازى» كرده است؛ مانند خيلى از غزل هاى تقليدى كه ماشاهد چنين ماجرايى در آنها هستيم و اصطلاحاً مى گويند كليشه اى است و هيچ گونه ارزش ادبى ندارند. به هر حال تصوير استفاده شده بايد منجر به «اتفاق نو» اى در متن ارائه شده شود؛ بايد چيز تازه اى، تصوير تازه اى از تصوير سابق به دست بيايد و كلاً پديده تازه اى خلق شود. البته گاهى ما مى خواهيم به « حسى نوستالوژيك» اشاره كنيم كه مجازيم. به هر حال ترانه بايد زبان روز جامعه باشد. گفتن از «لب لعل» و «ديرمغان» و ... در اكثر جاها جوابگو نيست مگر آن كه فضاى خاصى مد نظر باشد.
يكى از مشكلاتى كه فراروى ترانه سراست، تغييرات دائمى و روز به روز زبان است كه نسل هاى مختلف را داراى ذائقه هاى متفاوت مى كند. من مطمئن نيستم كه ترانه هاى موفق اكنون يا ۲۰ ، ۳۰ سال قبل همچنان در سال هاى بعد هم مورد پسند عموم باشد. ترانه هاى زيادى هستند كه من اكنون از شنيدنشان لذت مى برم و متعلق به دهه هاى قبل است اما ۱۰ ، ۲۰ سال بعد هم اين ها باز محل رجوع خواهند بود؟
* با توجه به اين كه شما از معدود ترانه سرايان جوانى هستيد كه در حوزه «تصنيف» هم كار مى كند و خوب هم كار مى كند، فكر مى كنيد دليل اين كه ترانه سرايان جديد چندان نمى توانند در حوزه «تصنيف» موفق باشند چيست؟
من خودم با موسيقى ملى مأنوس بوده ام، از كودكى. نوازنده ضرب بوده ام و دستگاه هاى موسيقى را مى شناسم؛ با «گوشه» ها آشنايى دارم. مدت ها با نوازندگان و خوانندگان موسيقى سنتى كار كرده ام.
به نظرم نقطه ضعف موسيقى سنتى ما، در كلام است. كلام، هماهنگ با اجراى نوى اين موسيقى پيش نيامده و امروزى نشده. شايد يكى از علت هاى ركود فعلى اين موسيقى و استقبال كم مردم از آن به همين دليل است. به هر حال اتفاق جديدى ديگر در اين حوزه نمى افتد. آثارى هم كه امروزه در اين حوزه عرضه مى شود اكثراً آثار درجه ۲ و ۳ موسيقى سنتى است كه مردم را از اين موسيقى دور كرده است. به نظر من دليل اصلى پرهيز ترانه سرايان جديد از ورود به اين حوزه، بى ميلى آنها نسبت به آن است چرا كه امكان بروز خلاقيت تام و تمام در حوزه كلام آن نيست و آنها هم ميل مى كنند به سمت موسيقى پاپ و علايق اكثر مردم.
* خيلى ها معتقدند كه ترانه سرايى درحوزه موسيقى پاپ ۱۰ ساله اخير- اگر اصطلاح «موسيقى پاپ» را در اين باره بپذيريم كه محل تضارب آراى بسيار است و بحثى ديگر را مى طلبد- نه ادامه موسيقى پاپ دهه ۵۰ كه تقليدى از آن است، نظر شما در اين باره چيست؟
به هيچ وجه! ممكن است در آغاز چنين بوده باشد چرا كه موسيقى پاپ اين ۱۰ ساله از جايى آغاز شد كه در دهه ۵۰ به پايان رسيده بود و صداى خوانندگان، مشابه همان خوانندگان شد و به تبع آن ملودى و كلام هم مشابه؛ اما ما از اين دوره گذر كرديم. در مرحله بعد، ديگر از لحاظ كلام و تنوع كلام و تنوع موضوع، ترانه ها متفاوت شدند از آن چه كه در دهه ۵۰ ارائه مى شود. ما اكنون فراتر از ترانه سرايان دهه ۵۰ رفته ايم و آنان، به دليل فاصله اى كه از زبان و محيط گرفته اند، اكثراً به تكرار خود رسيده اند. اما با توجه به تغييرات اجتماعى كشور- و ارتباط مستقيم اين تغييرات با بنيان هاى ترانه- به نظر من نتوانسته اند خودشان را مطابق با تقويم زمانى اكنون، «به روز» كنند.
* علت اين كه تعداد ترانه سرايان جوانى كه توانسته اند مخاطبان زياد به دست بياورند كم است، چيست؟
ترانه مانند يك فيلمنامه مى ماند براى يك فيلم. اگر فيلمنامه در يك چرخه توليد مناسب قرار نگيرد، قادر به نشان دادن قدرت هاى خود نيست. تازه اگر همه اين شرايط مناسب باشد، تبليغات در جذب مخاطب بسيار مؤثر است. ما كه تبليغات درخورتوجهى براى موسيقى در حوزه رسانه هاى عمومى نداريم. كنسرت كه تقريباً نداريم و چون اين عرصه داراى ركود نسبى است، هزينه كردن براى آن هم كه به صرفه نيست. تبليغات، حاصل گردش مالى است. در ضمن ما با آثار شاخص برخورد خوبى نمى كنيم. به هر حال آثار شاخص بايد مورد حمايت قرار گيرند.
* خب! اين مشكلات براى سن و سال دارها هم مطرح است!
شما بفرماييد چه كسى مخاطب خودش را حفظ كرده؟ زمانه هم، زمانه ماندگارى نيست. روزگار هم عوض شده. شما هنرپيشه هاى اكنون را با هنرپيشه هاى ۴۰ سال قبل مقايسه كنيد- در سطح جهانى عرض مى كنم- ممكن است هنرپيشه هاى اكنون خيلى هم بهتر باشند اما ممكن نيست مانند قديمى ها تبديل به اسطوره هاى هنرى شوند. حتى اين مسأله به صنعت هم تسرى پيدا كرده و ديگر ماشين ها مانند ۴۰ سال پيش ماندگارى ندارند. يخچال فريزر ۳۰ سال قبل، اكنون مانند ساعت دارد كار مى كند اما محصولات فعلى اگر ۵ سال هم بدون عيب و نقص كار كنند، شاهكار است!
* البته مى گويند هنر ربطى به اين مسائل ندارد!
معيار ما براى ماندگارى از كجا آمده؟ از قرن بيستم؟ ملاك ماندگارى ۱۰ سال است؟ ۲۰ سال است؟ ۸۰ سال است؟ ۱۰۰ سال است؟ به نظر مى رسد كه خيلى از معيارهاى نقد هنرى ما زاييده «توهم تسخير ابديت» در قرن بيستم است. تصور مى كردند كه ۲۰ سال و ۳۰ سال يعنى ابديت! به گمانم بايد اين معيارها با سده ها سنجيده شوند نه دهه ها. ما نمى دانيم كه در ۱۴۱۰ شمسى هم آثار ماندگار فعلى، باز هم زمزمه خواهند شد و محل رجوع خواهند بود يا نه؟ قبول دارم كه ماندگارى آثار فعلى خيلى كمتر از گذشتگان است به خاطر شرايط روزگار ما، اما ملاك هاى «ماندگارى» هم- به گمانم- بايد مورد ترديد قرار گيرند. اكنون يكى از مشكلات، تعداد كثير آثار ارائه شده است كه كارهاى خوب در ميان انبوهى از كارهاى متوسط يا ضعيف به چشم نمى آيند. كارهايى اكنون دارند ارائه مى شوند كه به عنوان يك كار مصرفى هم، كارخوبى نيست. حتى دستمال كاغذى هم خوب و بد دارد!
منبع : ايران
|
| |
|
امتیاز دهی به اين خبر :
|
امتیاز متوسط : 0
تعداد آراء: 0
|
|
|
|
|
سنتي
+98 919 4758764
