هم آواز  
مهم ترین اخبار :
سنتي كلاسيك پاپ فلامنكو موسيقي فيلم موسيقي بانوان آلبوم ها ترانه ها كافه هنر مشاهير فستيوال ها سينماي ايران سينماي جهان انيميشن نقد فيلم راديو ، تلويزيون
   ورود / ثبت نام در سايت    پنجشنبه، ۹ مرداد ماه ، ۱۳۹۳
هم آواز News : ـ درباره ساز محلی سرنا
ارسال شده بوسیله رضا اشراقی در مورخه : جمعه، ۱۵ آبان ماه ، ۱۳۸۸ ساعت : 12:10 (16595 مشاهده)
کد خبر : 14523

موسیقی سنتی و مقام
فرهنگ چند هزار ساله ایرانی، دریایی از ساز و نغمه را در دل خود پروریده و سایر ملت ها را نیز از این چشمه جوشان خود سیراب کرده است
کم نیستند سازها، نغمه ها و حتی نام هایی که هم اینک در فرهنگ های دور و نزدیک مانند شمال هند، عرب، شمال آفریقا، آسیای میانه، یونان و ترکیه امروزی به کار گرفته می شوند. یکی از این نمونه ها ساز اساطیری سرناست. ابزاری که در طول هزاران سال، همراه همیشگی انسان های مشرق زمین از لحظه های پیش از انعقاد نطفه تا لحظاتی پس از مرگ بوده است.

 

سرنا

 

سرنا ساز شادمانی است. پیش از آن که جنینی به وجود آید، می نوازد و خبر تشکیل آن را به سور و خوشی می پراکند. وقتی جنین به دنیا آمد، باز می نوازد و اعلام وجود یک نورسیده را با افتخار به گردن می گیرد. اگر نورسیده پسر باشد، چند سال بعد در آیین ختنه سورانش باز می گردد و همان می کند که پیشتر کرده بود. بار دیگر چند سال بعد به حضور طلبیده می شود تا پیوندی دیگر را به سور بنوازد و سال های بعد، حتی در مرگ آن زوج حاضر می شود تا لحظاتی ناله های جانکاه سر دهد.

 

پیشینه و ریشه یابی عنوان ساز

سرنا شکل تغییر یافته "سورنای" است. "سور" معنی شادی و میهمانی و جشن می دهد و "نای" هم یک عنوان کلی برای سازهای بادی ایران بوده است. از دیر باز سازهای زیادی با استفاده از این واژه شناسانده شده اند، مانند کارنای، کرنای، سیه نای، دونای، سورنای و شهنای. در واقع سرنا یا همان سورنای، سازی از گروه سازهای هم خانواده نای یا نی است که در یک سور یا جشن نواخته می شود.

 پیشینه سرنا همانند بیشتر مظاهر تمدن قدیمی، کاملاً روشن نیست. افسانه هایی پیرامون آن هست که اختراع جمشید بوده است ولی نیک می دانیم عناصر فرهنگی یک شبه متولد نمی شوند و هر کدام از این سازها، به تدریج شکل گرفته اند تا به شمایل امروزی برسند. کرنا که سازی مشابه سرناست، با توجه به اسناد محکم جامانده از دستگاه امپراطوری هخامنشی، پیشینه روشن تری دارد. ممکن است سرنا نیز در آن دوران خارج از دستگاه حکومتی هخامنشیان در دستان نوازندگان روستایی بوده باشد. قدیمی ترین نشانه مربوط به سرنا، یک جام نقره ای متعلق به دوره ساسانیان است که نوازنده سرنا بر روی آن نقش بسته است. در ادبیات ایران پس از اسلام نیز بارها و بارها نام سرنا در اشعار مولوی و دیگران شنیده می شود. مولوی سرنا را به ساز صور تشبیه می کند. همان سازی که قرار است حضرت اسرافیل در آن بدمد و جهان خاکی، زیر و رو  شود. مولوی از صور اصرافیل با عنوان ناقور یاد کرده است.

ناله سرنا و تکفیر دهل

چیزکی ماند بدان ناقور کل

نظر به پراکندگی این ساز در جغرافیای بزرگی از جهان، چنین به نظر می رسد که این اتفاق تحت سیطره امپراطوری های بزرگ هخامنشی، اشکانی و ساسانی صورت گرفته باشد. هم اینک سرنا را در اندازه های مختلف و شیوه های متفاوت نوازندگی در شمال هند، آسیای میانه، تمام خاورمیانه، شمال آفریقا و یونان می توان ردیابی کرد. هر کدام از اقوام ایرانی به جز ترکمن ها نیز شکلی از سرنا نوازی را در فرهنگ خود پرورش داده اند. به همین دلیل ما در مواجهه با سنت سرنا نوازی نقاط مختلف کشورمان با ده ها گونه متفاوت روبرو هستیم که گاه به علت همسایگی نقاط مشترکی دارند و گاه هیچ شباهتی به هم ندارند. بر این اساس می توان گونه های سرنا نوازی لری، بختیاری، کردی، ترکی آذری، ترکی شاهسونی، مازندرانی، گیلکی، خراسانی لحن تربت جام، کرمانجی، سیستانی، بلوچی، فارسی دامنه های البرز، فارسی مرکزی یزد و اصفهان، فارسی جنوبی منطقه شیراز، قشقایی و عربی اشاره کرد.

 

شاه میرزا مرادی

سرنای لرستان با اجرای شاه میرزا مرادی را بشنوید

نمونه اول: سنگین سما

نمونه دوم: آهنگ شور

نمونه سوم: سه پا

نمونه چهارم: دو پا

 

سرنای بختیاری با اجرای گردعلی عسگری را بشنوید

 نمونه اول: مجسمه

 نمونه دوم: حنا حنا

 نمونه سوم: سر چوپی

 نمونه چهارم: کمندونه

 

  سرنا و دهل کردی

 سرنا و دهل کردی را بشنوید

 

سرنا و دهل شاهسون

 سرنا و دهل همراه با دستمال بازی شاهسونی را ببینید

 

آقا جان فیوج زاده

سرنا و نقاره مازندرانی با اجرای آقاجان فیوج زاده را ببینید

 

  سرنا و نقاره گیلان

 سرنا و نقاره گیلکی را بشنوید

 

غلامعلی نی نواز

سرنا و دهل تربت جام با اجرای غلامعلی نی نواز را بشنوید

چوب بازی نمونه اول

چوب بازی نمونه دوم

 

 سرنا و دهل کرمانج

  سرنا و دهل کرمانجی را بشنوید

 

 سرنا و دهل سیستان

سرنا با همراهی دهل و دایره، لحن سیستان با نوازندگی غلامعلی حدادیان را بشنوید

 

سرنا با همراهی تمبک، دهل و دایره لحن بلوچی منطقه میناب را بشنوید

 

سرنا و دهل لحن فارسی استان تهران با نوازندگی اکبر قوامی را بشنوید

 

سرنا و دایره لحن فارسی منطقه یزد را بشنوید

 

سرنا با همراهی تمبک و دایره لحن فارسی منطقه نایین را بشنوید

 

سرنا و دهل لحن فارسی منطقه شیراز را بشنوید

 

با توجه به تعریف سرنا، ملاحظه می کنیم  که این ساز اساساً ابزاری برای اظهار شادمانی بوده و ظاهراً کاربردهای دیگری نداشته است. گر چه در طول زمان گاه به عنوان ساز نظامی و گاه به عنوان ساز مراسم های عزاداری آن را ملاحظه می کنیم. امروزه تنها در میان اقوام کرد، لر، لک و بختیاری، کاربرد عزاگونه ای از این ساز را می توان دید و شنید. بدین منظور آهنگ های مخصوصی وجود دارد که اقوام بختیاری آن را چپیChapi  و کردها، لرها و لک ها آن را با عنوان چمر یا چمری Chamari می شناسند. نوع گردش نغمه و ریتم همراهی شوند توسط دهل در این شیوه سرنانوازی به طور کلی با حالت شادیانه ها تفاوت جدی دارد. آهنگ چپی علاوه بر عزاداری های نزدیکان، روزهای تاسوعا و عاشورای حسینی هم در برخی شهرهای بختیاری و یا حاشیه های آن نواخته می شود.

 

چپی نوازی روزعلی نوربخش

سرنانوازی روزعلی نوربخش با لحن چپی را بشنوید

 

 ساختمان

سرنا از خانواده سازهای بادی قمیش دار است. بر خلاف قمیش سازهایی نظیر ابوا، بالابان، دودوک و کلارینت که لب های نوازنده نقش محوری در کنترل صدا دارند، قمیش سرنا کاملاً داخل دهان است و کنترل صدا صرفاً با نفس صورت می گیرد. این ویژگی طبیعتاً در شفافیت و حجم صدای ساز تأثیر مثبتی دارد اما در عوض دینامیک ساز را محدود کرده است. یک نوازنده کلارینت می تواند صداهای بسیار ضعیف و بسیار قوی تولید کند ولی نوازندگان سرنا، کرنا، نی جفتی و نی انبان چنین امکانی را ندارند. البته بایستی توجه داشت که بستر پیدایش این سازها و نوع کاربردشان نیز چنین ویژگی هایی را نمی طلبد. بنابراین نمی توان گفت ضعف دینامیک، نقصی برای ساز سرناست.

بخش دوم ساز، یک بدنه چوبی با هشت سوراخ است. نوازنده ضمن دمیدن بر قمیش، با انگشت گذاری روی هفت سوراخ رو و یک سوراخ زیر، می تواند ملودی های رنگارنگ را به گوش مخاطب برساند. این ساز در نقاط مختلف ایران طول های متفاوتی دارد. سرنای مورد استفاده در خراسان، گیلان و مازندران خیلی کوتاه است، نمونه های لری  و بختیاری، قدی متوسط دارند و نمونه سرنای سیستان و بلوچستان از همه گونه ها بلندتر است. به طور طبیعی سرناهای بلندتر صدای بم تری دارند.

 

سرنا

 

جنس چوب معمولاً از آبنوس و زردآلو انتخاب می شود. سختی چوب معیار مهمی برای خوش صدایی است. بر خلاف دیگر سازهای آکوستیک که معمولاً در کمترین رطوبت، خوش صداترند، سرنا سازی مرطوب محسوب می شود. چنانکه نوازنده پیش از آغاز به نواختن، یک لیوان آب درون بخش چوبی خالی می کند تا خوب خیس شود. این کار نه تنها تأثیر منفی بر کیفیت صدا ندارد، بلکه به طرز محسوسی، تیزی صدا را افزایش می دهد. در ادامه نواختن، از آنجا که آب دهان نوازنده به طور مستمر در شیپوره چوبی جاری است، دیگر نیازی به خیس کردن ساز نیست.

گستره صدای این ساز به طور معمول یک هنگام Octave است. برخی نوازندگان چیره دست امروزی مانند زنده یاد شاه میرزا مرادی و غلامعلی نی نواز تا دو برابر این مقدار هم توانسته اند بنوازند. گر چه صداهای زیر سرنا چندان شخصیت قوی صداهای پایین را ندارند. با این توضیح معلوم می شود برای دست یافتن به صداهای متفاوت با شخصیت اصلی صدای سرنا، داشتن چندین طول مختلف از اسن ساز الزامی است. در سال های اخیر سرناهای مختلفی بر اساس کوک دقیق دیاپازون ساخته شده اند که به نوازنده امکان می دهد با هر نوع ارکستری به همراهی بپردازد. این کوک ها عبارتند از فا، سل، لا، سی بمل و دو که سرنای کوک فا بلندترین طول حدود 42 سانتیمتر و سرنای کوک دو کوتاهترین طول در حدود 30 سانیتمتر را دارد.

 

نوازندگان و شیوه نوازندگی

یکسره نوازی یا تکنیک نفس برگردان، برای سرنا و سازهای هم خانوده اش کرنا و نی جفتی، یک اصل مهم است. با این تکنیک نوازنده ممکن است نیم ساعت بدون آن که صدای ساز قطع بشود، آن را بنوازد. یعنی در دم و باز دم، صدای ساز همچنان شنیده می شود. مقطع نوازی یا تکنیک استاکاتو در سرنانوازی ایرانی چندان رایج نیست. به ندرت می توان نمونه هایی در شیوه لری و بختیاری شنید. اما در سنت نوازندگی شمال هند، این تکنیک بسیار بسیار پر رنگ است و ظاهراً با حس و حال موسیقی و زبان هندی سازگارتر است. سرنا در هندوستان با عنوان شهنای شناخته می شود.

 

شهنای نوازی بسم الله خان با همراهی سیتار و تبلای هندی را بشنوید

 

از نوازندگان شهیر سرنا در کشورمان می توان به نام های متعددی اشاره کرد. گر چه باید توجه داشت درجه بندی نوازندگان در فرهنگ های مختلف کار اشتباهی است و نمی توان رده بندی کرد. هر کدام از نوازندگان محلی در اجرای موسیقی منطقه خود استادند و قابل قیاس با نوازندگان دیگر فرهنگ ها نیستند. بر این اساس می توان از چهره هایی چون شاه میرزا مرادی از لرستان، غلامعلی نی نواز از شرق خراسان و آقاجان فیوج زاده از مازندران را نام برد. نکته ای که در این خصوص باید مد نظر داشت، میزان اهمیت سرنا نزد هر یک از اقوام ایرانی است. به طور معمول در جاهایی که سرنا مهم ترین ساز تلقی می شود، قدرت نوازندگی و میزان شهرت نوازندگان مربوطه نیز بیشتر است. اما در جاهایی که علاوه بر سرنا، سازهای دیگری به همین منظور مورد استفاده قرار می گیرند، طبیعتاً سنت سرنانوازی در بستر متفاوتی شکل می گیرد. سرنا برای خراسانی های تربت جام، لرهای لرستان و  مردمان دامنه های البرز اهمیت زیادتری نسبت به سایر اقوام دارد. کردها علاوه بر سرنا با دوزله به شادمانی می پردازند، کرمانج های خراسان، قشمه دارند و بختیاری ها نیز ساز محوری خود را کرنا می دانند. آذری ها از گارمون بسیار بهره می برند و در بلوچستان هم ساز سرود یا قیچک نقش مهمی در شادمانی هایشان دارد.

سرنا به ندرت تکنوازی می کند. بستر حضور این ساز نیز چنین می طلبد که همواره توسط یک ساز کوبه ای همراهی شود. بدین منظور دهل در بیشتر نقاط ایران با سرنا همراه است. در گیلان و مازندران، نقاره این نقش را بر عهده دارد. در کردستان و لرستان، علاوه بر دهل، تمبک نیز همراهی کننده سرناست. در منطقه مرکزی و کویری بیشتر از دایره استفاده می شود. در مناطقی نیز با ترکیبی از تمبک و دایره به همراهی سرنا می پردازند. اما نوازندگان نواحی شمالی خلیج فارس و دریای عمان در کنار دایره، از ساز محلی خود به نام کسر Kaser بهره می گیرند. کسر در واقه شکلی از دمام بوشهری است که قطر کمتری دارد و بیشتر در جزایر خلیج فارس و مناطق استان هرمزگان رواج دارد. بلوچ ها نیز علاوه بر دهل، از یک ساز اختصاصی به نام دهلک استفاده می کنند. دهلک شکلی از دمام است که قطر کمتر و صدای تیزتری دارد. گفتنی است عنوان دهل در همه جای ایران کاربرد ندارد. اهالی استان کرمان دهل های کوچک و بزرگی دارند که اسم مخصوص بر آن ها نهاده اند. برای مثال به دهل کوچک جره Jorreh می گویند.

 

تجربه های نوین

سرنا از دیر باز تا کنون در بستر موسیقی محلی ادامه حیات داده و اینک به دست ما رسیده است. حتی اگر در برش هایی از تاریخ، ساز شهری و حکومتی بوده باشد، آنچه باعث حفظ و انتقال آن به نسل های بعد شده، فقط فرهنگ های بومی و عموماً دور از مراکز قدرت سیاسی بوده اند. در نتیجه کارگان (رپرتوار) این ساز عموماً محلی و همچنین مورد استفاده اش صرفاً همنوازی با یک یا دو ساز کوبه ای است. به عبارتی سرنا در چارچوب سنتی خود، هیچ تجربه گروه نوازی و ارکستر را ندارد. اما در چند دهه اخیر، برخی موسیقدانان شهری و علاقه مند به صدای وحشی سرنا، تلاش کرده اند اولاً ملودی های غیر محلی را با این ساز بشنوند و همچنین حضور سرنا در گروه سازهای ایرانی یا غربی را تجربه کنند.

نخستین تجربه سرنا و ارکستر غربی در سال 1354 خورشیدی (1975 میلادی) توسط انوشیروان روحانی آهنگساز و نوازنده پیانو صورت گرفت. وی با استفاده از یک نوازنده محلی، بدون آن که به کوک ساز دست بزند، همه نوازندگان ارکستر خویش را مجبور کرد تا با سرنا کوک شوند. تلاش وی به زیبایی توانست هویت سرنا را بر بستر ارکستر غربی جاری کند.

 

انوشیروان روحانی

سرنانوازی با همراهی ارکستر غربی تنظیم انوشیروان روحانی را بشنوید

 

ده سال بعد، علی اکبر شکارچی آهنگساز و نوازنده کمانچه، تجربه متفاوتی را برای سرنا و گروه سازهای ایرانی رقم زد. او به جای تغییر کوک سازهای همراهی کننده، با استفاده از نرم افزار صدای سرنا را با دیگر سازها کوک کرد. شاه میرزا مرادی نوازنده شهیر لرستان، نوازندگی سرنای آن را بر عهده داشت.

 

علی اکبر شکارچی

صدای سرنا به همراه گروه سازهای ایرانی تنظیم علی اکبر شکارچی را بشنوید

 

تجربه متفاوتی از سرنانوازی توسط خسرو سلطانی با همکاری حسین علیزاده در سال 1369 خورشیدی(1990 میلادی) صورت گرفت. سلطانی که علاوه بر نواختن سازی های بادی موسیقی غربی، به نوازندگی نی، سرنا و کرنا هم آشنایی دارد در این اثر با استفاده از چند سرنای مختلف و همچنین کرنا که سازی بلندتر و بم تر از سرناست، رنگ دیگری از سرنانوازی ارکستری را به نمایش گذاشت. سلطانی در این اثر ملودی اصلی سرنا را با صدای کرنا همراهی کرده است.

 

خسرو سلطانی

سرنانوازی خسرو سلطانی با گروه سازهای ایرانی را بشنوید

 

در سال های اخیر، تجربه سرنانوازی با ارکستر غربی نیز توسط هنرمندان جمهوری آذربایجان صورت گرفته است.

 

صدای سرنا با همراهی ارکستر غربی توسط هنرمندان جمهوری آذربایجان را ببینید

 

تازه ترین تجربه سرنا در گروه سازهای ایرانی هم توسط نگارنده و نوازندگی هنرمند جوان احسان عبدی پور بوده است. در این نمونه سازهای ایرانی مورد استفاده در موسیقی دستگاهی، ملودی محلی سرنا و دهل را همراهی می کنند.

 

 احسان عبدی پور

سرنانوازی احسان عبدی پور به همراه گروه سازهای ایرانی تنظیم هوشنگ سامانی را بشنوید

 

اگر اینترنت پر سرعت دارید نسخه کامل این آهنگ را با کیفیت 350kbs بشنوید

 

نسخه انگلیسی این مطلب در لینک زیر موجود است. خوانندگان گرامی اگر دوستان غیر ایرانی دارند، می توانند لینک یاد شده را برای آنها بفرستند تا دوستداران خارجی فرهنگ ایران با بخشی از فرهنگ سرزمین مان آشنا شوند.

http://our-music.blogfa.com/post-148.aspx

 

با سپاس فراوان از انوشیروان روحانی، علی اکبر شکارچی، دکتر حمید رضا اردلان، هوشنگ جاوید، کیوان پهلوان، جهانگیر نصری اشرفی، منصوره ثابت زاده، عاصمه فندرسکی و پیمان بزرگ نیا



منبع : وبلاگ موسيقي ما


:: نظر شما چیست؟

 *  تکمیل فیلدهای ستاره دار الزامیست
 * نام :
 * ايميل :
   تلفن :          
 * موضوع : 
 * نظر :

 * کد :
اگر نمیتوانید تصویر کد امنیتی را ببینید ، لطفا بر روي این قسمت کلیک نمايید
 * درج كد :
همزمان با تأیید انتشار نظر من ، از طریق ایمیل به من اطلاع داده شود
  [ بازگشت ]
* هم آواز نظراتی را که حاوی توهین یا افترا است منتشر نمی کند، جهت حفظ موارد امنيتي آي پي شما ثبت خواهد گردید

* لطفا از نوشتن نظرات و سئولات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید

* اگرچه تلاش می شود نظرات ظرف 2 ساعت تعیین تکلیف شوند اما نظراتی که پس از ساعت 19 نوشته شود حداکثر تا 9 صبح روز بعد منتشر می شوند

* توصيه مي شود به جاي ارسال كامنت هاي مشابه با نظرات منتشر شده، از موافقم و مخالفم استفاده فرماييد

دوشنبه، ۱۳ شهریور ماه ، ۱۳۹۱ ساعت: ۲۳:۱۳
mostafa66 می نویسد :
موسیقی بالابان شاهسونی و فایل تصویری رقص شاهسو

با تشکر فراوان از سایت خوبتان
لطفا موسیقی بالابان شاهسونی و فایل تصویری رقص شاهسونها را بیشتر کنید




موافقم
9
مخالفم
( +77 | -68 )

موضوعات مرتبط

موسیقی سنتی و مقام

جامع ترین و معتبرترين خبرگزاري رسمی موسيقي و سينما


 
          انتخاب ها

 گرفتن پرينت از اين مطلب گرفتن پرينت از اين مطلب

درجه 2.82/5 (301رای)
امتیاز به این مطلب

Share

تعداد نظرات این خبر : 1 نظر

دريافت اخبار بخش موسیقی سنتی و مقام

Enter your email address


          تازه ترین اخبار
  • تازه های این تاپیک
  • تازه های سایت

          پربيننده ترين اخبار
  • اخبار برتر سایت
  • اخبار برتر تاپیک

          تبليغات







          تبلیغات متنی

 

Hamavaz = a complete online music and cinema sites portal
اشتراك درگروپ گوگل هم آواز
نشانی پست الکترونیک :
آرشیو هم آواز از groups.google.com

خانه | اخبار | موضوعات | آرشيو خبر | جستجو | نظرسنجي | حريم شخصي كاربران | تالار گفتگو | گالري | وب لينك | محصولات | فروشگاه

دريافت كد اخبار جهت نمايش در سايت شما | نسخه موبایل | نسخه Rss | آمار بازديد | تبليغات در هم آواز | درباره ما | ارتباط با ما

موسيقي سنتي و مقام | موسيقي كلاسيك | موسيقي راك ، پاپ ، جاز | موسيقي فلامنكو | موسيقي فيلم | موسيقي بانوان

آلبوم هاي موسيقي | برنامه كنسرت ها | كافه هنر | مشاهير موسيقي و سينما | فستيوال ها و جشنواره ها | ترانه ها و خاطره ها

فيلم هاي روي پرده | سينما و تئاتر ايران | سينما و تئاتر جهان | انيميشن | نقد و بررسي فيلم | راديو و تلویزیون | هنرمندان و هم آواز

لينک به سايت‌ها و وبلاگ‌ها ، به معناي تائيد ديدگاهها ، مطالب و محتوايشان نيست

تمامي حقوق اين سايت متعلق به هم آواز رسانه ميباشد ، استفاده از مطالب سايت فقط با ذكر نام و آدرس سايت مجاز ميباشد  
  
 Copyright  2006-2014 Hamavaz Resaneh Co. All Rights Reserved

Website Requirements : Best view in 1024 x 768 & Mozilla Firefox | Click Here To Install Flash player 13 Plug-in | Winrar

Help and Support : Tel : 0919 4758764 +98 919 4758764

HAMAVAZ Logo - نشانه رسمي سایت هم آواز HAMAVAZ Logo - نشانه رسمي سایت هم آواز

Hamavaz Monitoring by ServiceUptime.com نسخه موبایل Hamavaz Validate Robots خبر خوان بخشهاي خبري به تفكيك موضوعات Test Hamavaz By McAfee Click Here To Install


مدت زمان ایجاد صفحه : 3.20 ثانیه